Espirit Occitan
PARLAR, BALAR, CHANTAR... A NÒSTRA MÒDA
L’identitat culturala, l’anima occitana, se tròba en valada dins l’orguelh de far part d’aqueste territòri. Es un espirit fòrt que tròba novèl eslanç e vigor mesclant modernitat e tradicion. L’occitan, antica lenga di trobadors, es parlat encuei en bòna part de la valada, caissa-fòrt de festas d’antica memòria. Lhi cortèus en costum de la Baìa e de la Beò, las processions des festas patronalas, lhi antics instruments embe lor musica arnovelon tuchi lhi bòts, dins un arc en ciel de colors, ritmes e emocions d’aqueste preciós patrimòni.
La musica
Aquesta forma d’expression artistica a sempre agut una posicion de relièu en la cultura d'òc. Las poesias di trobadors venion chantaas e companhaas da instruments. Encara encuei, sustot en auta valada, las danças tradicionalas son una part d’aquesta cultura encara ben viva, decò entre lhi joves. Lhi a de musicas esquasi segurament d’origina medioevala; un bòn numre son di secles après; autras escrichas encuei. L’instrument adobrat un bòt per sonar era lo violon. Era tengut virat vers lo bas e sonat a cordas doblas, ente una fasia da bordon. Da la fin del secle passat es estat substituit dal semiton e da l’armòni e son mai pareissuts instruments d’antica tradicion coma viola e galobet. Entre lhi instruments esquasi desmentiats chal navisar l'arbeba, e nombrosas percussions.
Bals a la Baìa de Santpèire
Las danças tradicionalas son balaas sovent, da la Baìa de Sant Pèire e la Beò de Blins, a las nombrosas festas patronalas, a las festas de recenta invencion e lhi a nombrós sonaires o grops que las proponon, de bòts en maniera tradicionala, d’autres en clau moderna. Son nombrosas las danças que se son gardaas, coma las famosas giga e correnta. Quarqu’una se bala a grops de quatre, sieis, uech balarins reunits en coblas; autras tuchi ensemp. Particular es lo balet, dança un bòt autònoma (coma es enca’ en Val Vermenanha) encuei devengut una sòrta de "coa" que sarra totas las danças de Sant Pèire.
Per n’en saber de mai 
La Beò de Blins
La Beò, "Abbadia" similara a la Baìa de Sant Pèire liaa a la fòrabanda di Sarrasins embe originas que remonton al period medieval, se passava tuchi lhi ans ental Quartier en'aut (format da las ruaas Chazales, Celas e Prat Fauchier de Blins) fins al 1939 e ven enterrompua per la guèrra entre 1940 e 1945; es estaa facha per lo darrier bòt, drant de las novèlas edicions del 1999, 2000 e seguentas, ental 1958. Es un cortèu format da personas en costum, embe ròtles e figuras fixes, mas que laissa pòst a l'improvisacion e a la fantasia di personatges e del public. A Blins se conta que la batalha entre Sarrasins e popolacion del pòst se sie passaa a Preifiol (etimologia praet-filhòl, pichòt prat di filhets?), entre Chazales e S. Ana; lhi invasors aurien possat lhi abitants de Blins fins a Lo Fontanil ente, embe de renfòrç, serion arribats a batre lhi Sarrasins. Quarque personatge de la Beò se retròba en la Baìa de Sant Pèire (Lhi Sapeurs, Lo Vielh e la Vielha, las Sarrasinas), autres en festas ritualas d’autras valadas (lo Carabinìer, lo Medic en las Barbòeras del Vilar d'Acelh en Val Maira).
Lhi costums
La Chanal, festa patronala de Sant Lorenç
En auta valada, sustot d’istaa, per las festas patronalas es possible admirar òmes, fremas e mainaas en costum tradicional. Ben interessanta es la vesta des fremas que chambia da la Chastelada (Blins, Pont e La Chanal e Chasteldelfin) a Sant Pèire. La vesta de fach en auta val es de pan de lana niera, - decò aquel da esposa – embe tres grandas bastas s’l’eschina e drech, sensa vita. Es decorat da un faudil e una poncha, de coton o lana, de seda per las esposas, mas totun dai colors pituest aviscs. Es decò preciosa la béra, embe un larg bòrd trabalhat a poientas, realizat decò embe centenas de fusets. Las festas patronalas en costum an sempre una part religiosa embe la S. Messa, la Procession e l'enchant, asta publica per culhir sòuds per las chapèlas, e una part laica embe juecs e lo bal la sera.